Psychoterapia ericksonowska – czym jest i na czym polega?

Psychoterapia ericksonowska to unikalne podejście, którego fundamentem jest głęboka wiara w nieograniczone zasoby ludzkiego umysłu.

Niezwykła historia Miltona Ericksona i narodziny metody

Milton Hyland Erickson był amerykański psychiatra i psycholog. Urodził się w 1901 roku w górniczym miasteczku w Nevadzie. Jego droga życiowa była naznaczona licznymi ograniczeniami biologicznymi – zmagał się z dysleksją, amuzją oraz specyficznym daltonizmem, który pozwalał mu dostrzegać jedynie kolor fioletowy.

Jak by tego było mało, cierpiał również na polio, na które zapadł w wieku siedemnastu lat. Paraliż, który niemal całkowicie unieruchomił jego ciało, stał się paradoksalnie początkiem jego wielkich odkryć. Leżąc w łóżku i mogąc poruszać jedynie gałkami ocznymi, Erickson stał się genialnym obserwatorem komunikacji niewerbalnej. Zauważył wówczas, że to, co ludzie mówią, często stoi w sprzeczności z tym, co komunikują ich ciała – na przykład jego siostry potrafiły powiedzieć „nie”, mając na myśli „tak”. Dzięki niezwykłej determinacji i koncentracji na „cielesnych wspomnieniach” pracy mięśni, Erickson stopniowo odzyskiwał sprawność, co utwierdziło go w przekonaniu o potędze nieświadomości.

Jego późniejsza praca zawodowa była kontynuacją tych doświadczeń. Uważał on, że każdy pacjent jest niepowtarzalną jednostką, a zadaniem terapeuty jest dostosowanie strategii do jego unikalnej specyfiki. Erickson zmarł w 1980 roku, pozostawiając po sobie spuściznę, która do dziś inspiruje terapeutów na całym świecie.

Fundamenty i główne założenia terapii

W przeciwieństwie do tradycyjnych nurtów, psychoterapia ericksonowska nie skupia się na analizie patologii czy przeszłości. Jej głównym założeniem jest przekonanie, że każdy człowiek posiada wrodzoną umiejętność rozwiązywania swoich problemów i dysponuje odpowiednią siłą, by dokonać zmiany. Nieświadomość w tym ujęciu nie jest mrocznym rezerwuarem wypartych popędów, lecz niewyczerpanym magazynem wiedzy, mądrości i kreatywności, który jest sojusznikiem w procesie leczenia.

Terapeuta w tym podejściu zajmuje aktywną i dyrektywną rolę, choć jego działania są często subtelne i niedyrektywne. Zamiast pouczać pacjenta, stwarza on warunki, w których zmiana może nastąpić niemal naturalnie. Ważną zasadą jest również orientacja na przyszłość i konkretny cel, jaki stawia sobie pacjent. W nurcie tym przyjmuje się, że ludzie zawsze dokonują najlepszego możliwego wyboru w danej sytuacji, a ich objawy to często nieudane próby adaptacji do trudnych warunków życiowych.

Kluczowe techniki i narzędzia terapeutyczne

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych narzędzi w tym nurcie jest metafora. Erickson był mistrzem opowieści, przypowieści i anegdot, które pozwalały mu omijać opór pacjenta i trafiać bezpośrednio do jego nieświadomości. Dzięki niejednoznaczności metafory pacjent może nadać jej własne, potrzebne mu w danej chwili znaczenie. Przykładem może być sytuacja, w której terapeuta mówi do sportowca zmagającego się z trudnościami: „widzę, że grasz pod słońce”, co sugeruje, że problem rozwiąże się, gdy tylko zmieni on perspektywę.

Kolejnym filarem jest hipnoza kliniczna, rozumiana nie jako kontrola nad pacjentem, ale jako stan wyostrzonej uwagi i podwyższonej gotowości na nowe pomysły. Jest to naturalne doświadczenie, przypominające codzienne zamyślenie, podczas którego proces uczenia się przebiega optymalnie. Fundamentem pracy ericksonowskiej jest także spożytkowanie (utylizacja). Technika ta polega na wykorzystaniu w terapii wszystkiego, co wnosi pacjent: jego hobby, języka, a nawet oporu czy lęku. Terapeuta może również stosować zadania domowe o charakterze rytualnym, jak np. symboliczne wzięcie prysznica i zmianę ubrania, by oddzielić życie zawodowe od prywatnego.

Jak wygląda psychoterapia i komu może pomóc?

Psychoterapia w tym nurcie ma zazwyczaj charakter krótkoterminowy i jest nastawiona na szybkie wywołanie zmiany. W przypadku bardziej złożonych problemów lub zaburzeń proces terapeutyczny będzie długoterminowy. Wszystko zależy od celów i motywacji danego pacjenta.

Spotkanie z terapeutą ericksonowskim opiera się na budowaniu relacji i intensywnej obserwacji funkcjonowania klienta. Podczas sesji można spodziewać się użycia humoru, paradoksu, a także różnego rodzaju wytworów artystycznych, jak rysunki czy gry, co ułatwia spojrzenie na problem z dystansem. Terapeuta często zachęca pacjenta do aktywności poza gabinetem, wierząc, że trwałe zmiany następują w wyniku realnych doświadczeń.

Podejście to jest szczególnie polecane osobom zmagającym się z depresją, lękami, zaburzeniami odżywiania czy sytuacjami kryzysowymi. Ze względu na swoją plastyczność i użycie metaforycznych opowieści, jest to również metoda bardzo lubiana przez dzieci. Erickson uważał, że dziecko jest częścią większego systemu, dlatego w proces leczenia często angażowana jest cała rodzina.

A oto kilka pojęć zaczerpniętych z tego nurtu:

• Utylizacja (spożytkowanie): Wykorzystanie przez terapeutę zasobów pacjenta (nawet jego oporu lub objawów) do zainicjowania zmiany.
• Nieświadomość ericksonowska: Kreatywna część umysłu, będąca źródłem rozwiązań i mądrości, z którą terapeuta stara się nawiązać kontakt.
• Trans: Naturalny stan skupienia uwagi na wewnętrznych doznaniach, ułatwiający naukę i zmianę.
• Metafora wbudowana: Złożona opowieść, w której kluczowy przekaz jest ukryty wewnątrz innej historii, co pozwala mu ominąć świadomą analizę.

AUTOR: Agnieszka Chmielewska-Kołodziej - psycholog, psychoterapeuta w trakcie certyfiakcji

Bibliografia

• Haley J., Niezwykła terapia. Techniki terapeutyczne M.H. Ericksona, Gdańsk 2012.
• Rosen S., Mój głos podąży za Tobą. Terapeutyczne przypowieści Miltona H. Ericksona, Poznań 1997.
• Zeig J.K., Munion M., Milton H. Erickson, Gdańsk 2005.
• Grzesiuk L., Suszek H. (red.), Psychoterapia. Szkoły i metody, Podręcznik Akademicki, Warszawa 2011.
• Barker P., Metafory w psychoterapii, Gdańsk 2000.

Często zadawane pytania (FAQ)